Sosnowiec: Miasto Historii, Przemysłu i Zieleni

Zanim powstało miasto

Sosnowiec jest młodym miastem, ale jego historia sięga znacznie dalej niż 1902 rok. Dzisiejsze dzielnice mają średniowieczne korzenie, przez te tereny przebiegały granice europejskich mocarstw, a rozwój miasta napędzały kopalnie, huty i kolej. Dziś przemysłowa przeszłość splata się tu z zielenią, architekturą i nowymi funkcjami dawnych miejsc.

Dziś przemysłowa przeszłość splata się tu z zielenią, architekturą i nowymi funkcjami dawnych miejsc.

Prawa miejskie Sosnowiec otrzymał dopiero w 1902 roku, ale wiele jego dzisiejszych dzielnic istniało już znacznie wcześniej.

Jednym z najstarszych świadków tej historii jest Zamek Sielecki. Przez stulecia był przebudowywany, zmieniał właścicieli i funkcje. Dziś mieści się w nim Sosnowieckie Centrum Sztuki.

Teatr Zagłębia rozpoczął działalność pod koniec XIX wieku, jeszcze zanim Sosnowiec otrzymał prawa miejskie. Jego historia pokazuje, że rozwijający się ośrodek przemysłowy potrzebował nie tylko kopalń, kolei i mieszkań dla pracowników, ale także miejsc kultury i rozrywki. Dziś pozostaje jedną z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych instytucji kulturalnych Sosnowca

Zamek Sielecki w Sosnowcu

Pocztówka z końca XIX w. przedstawiająca Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu

Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu, pocztówka z XIX w.

Jedna rzeka, trzy państwa

U zbiegu Białej i Czarnej Przemszy spotykały się granice trzech państw zaborczych: Prus, Austrii i Rosji. Miejsce to przeszło do historii jako Trójkąt Trzech Cesarzy i należało do najbardziej niezwykłych punktów granicznych ówczesnej Europy. W pobliżu działał również port niwecki, przypominający, że rozwój przemysłu opierał się nie tylko na kolei, ale także na transporcie rzecznym.

Niemiecka nazwa „Drei Kaiser Ecke” oznaczała dosłownie „Kąt Trzech Cesarzy”. Określenie „Trójkąt Trzech Cesarzy” utrwaliło się później w języku polskim.

Przemysł, który zbudował miasto

Historia przemysłowego Sosnowca zaczęła się na długo przed 1902 rokiem. W Zagórzu już w pierwszej połowie XIX wieku działała huta cynku, znana później jako „Paulina”.

Z niewielkiego zakładu wyrosła jedna z ważniejszych hut cynku w Królestwie Polskim. Pod koniec XIX wieku zakład dysponował ponad dwudziestoma piecami, a jego produkcja liczona była w tysiącach ton cynku rocznie. Cynk z Zagórza trafiał nie tylko na rynek rosyjski, lecz także na znacznie dalsze rynki.

Rozwój Sosnowca był silnie związany z koleją. Nowe połączenia ułatwiły transport ludzi, surowców i produktów powstających w lokalnych zakładach. W sąsiedztwie dworca zaczęło rozwijać się centrum przyszłego miasta, a przemysłowe osady coraz mocniej łączyły się w jeden organizm.

Nie każda kolej woziła pasażerów. Przemysł miał własną sieć transportową. Koleje wąskotorowe łączyły kopalnie i zakłady, przewożąc surowce, materiały i pracowników. Przez lata były charakterystycznym elementem krajobrazu przemysłowego Sosnowca.

budynek dawnej Huty Cynku Paulina w Sosnowcu Zagórzu

Egzotarium w Sosnowcu, fotografia lata 60-te XX w.

Egzotarium w Sosnowcu, lata 60-te XX.

Od przemysłu do zieleni

Przemysłowy Sosnowiec to nie tylko szyby kopalniane i hale fabryczne. Właściciele zakładów wznosili także reprezentacyjne rezydencje otoczone parkami. Część tych założeń przetrwała do dziś i nadal tworzy zielony krajobraz miasta.

Zanim powstało Egzotarium, na terenie Starego Sosnowca już w pierwszej połowie XX wieku urządzono park z alejkami, zielenią i uporządkowaną przestrzenią. Później powstały tu ogród dendrologiczny, Palmiarnia i Akwarium, które stały się poprzednikami dzisiejszego Centrum Edukacji Ekologicznej Egzotarium.

Niektóre dzisiejsze tereny zielone powstały w miejscach wcześniej kształtowanych przez przemysł i wydobycie. To właśnie tam szczególnie dobrze widać przemianę Sosnowca: od miasta kopalń i zakładów do miasta, które coraz większą część przestrzeni oddaje mieszkańcom i przyrodzie.

jak zmieniał się sosnowiec

Kopalnie znikały, budynki zmieniały funkcje, a dawne tereny przemysłowe stawały się częścią współczesnego miasta. Niektóre miejsca zachowały swój charakter. Inne zmieniły się nie do poznania. Przesuń suwak i zobacz, jak zmieniał się Sosnowiec.